Greinir

Í dag er móðurmálsdagur. Hesaferð hátíðarhalda vit móðurmálsdagin við eini heilari viku, tá vit halda lesifest.

Bókin er aftur á móta. Kend deila myndir á sosialum miðlum av bókum, tey lesa, og tað smittar av á tey ungu, sum at síggja til hava fingið eyguni upp fyri lesingini – og pappírsbókini.

- Vit hoyra so ofta, at lesistøðið hjá børnum er fallandi, og hetta vilja vit gera nakað við. Og vit gleðast um, at undirtøkan er so stór fyri skeiðnum. Tað vísir, at skúlar og skúlaleiðslur raðfesta lesingina, og tað fegnast vit um.

Ljóðbók við í summarfrí? Her fært tú trý góð hugskot frá Býarbókasavninum. Síðsta ár gjørdust fyrstu føroysku ljóðbøkurnar tøkar á ljóðbókasavninum eReolen, og tað hevur havt við sær, at føroysku ljóðbøkurnar nú eru millum mest læntu ljóðbøkurnar hjá Býarbókasavninum.

Eitt lesiátak kann vera so mangt: lesiringar, at gera leik við íblástri úr bók, eitt poddvarp um bøkur - tað er bert hugflogið, ið setur mørkini. Kappingin verður skipað fyri dagstovnar, fólkaskúla og miðnám.

Á vegginum í flokkinum hongur ein langur bókaormur. Hesin bókaormur telur í dag 940 frílesingsbøkur. Málið er at lesa 1000 bøkur áðrenn páskaferiuna.

- Tað hevur givið góða meining at samantvinna tað bókliga og tað handaliga, ikki minst fyri skriftligu venjingina hjá næmingunum. Eg haldi avgjørt, at hendan vikan hevur givið okkum nakað eyka.

Hvussu gjørdist ein ísklumpur ein uppfinning? Hvat gjørdi Stephen Hawking fyri at prógva, at tað ikki bar til at ferðast í tíð? Hvør uppfann bilin, ljósperuna ella kovboybuksurnar, sum tú ert í? Einki, sum er rundan um teg, kemur úr ongum.

Tey siga tað í bókahandlum, bókasøvnum, skúlanum og við hús: Børn elska vakrar, stuttligar og serstakar faktabøkur um djór! Og tá ið vit vaksnu seta okkum við børnunum at lesa um alt tað ótrúliga, stuttliga og løgna, sum fer fram í dýraheiminum, skilja vit tey væl.

- Vit mugu siga, at hetta hevur sett gongd á. Vit hava afturvendandi lesitiltøk, men vit hava ongantíð upplivað ein áhuga sum hesaferð. Næmingarnir eru sera ágrýtnir og stilla seg út í kavan í fríkorterinum at lesa.

- Tað er einsligt at lesa. Ein kann ganga við nógvum tankum, tá ein hevur lisið eina bók. Tá er gott at kunna deila sítt áhugamál við onnur, t.d. í einum lesibólki. Harafturat er tað gott fyri tað sosiala. At fáa nýggjar vinir og ein nýggjan felagsskap.

Vertinnurnar í poddvarpinum ‘Knaldromaner’ hava valt hetta heldur niðrandi heitið til at hyggja nærri at heimsbókmentum, sum viðgera kynslív, girndarhug, erotikk og kærleika.
So kanska tað skuldi verið ein høm-høm skaldsøga?

Tey flestu hava ein soviposa, teppi, kodda ella annað við at balla seg í, meðan tey lesa. Tað ger tað eitt sindur eyka hugnaligt. Og øll eru samd um, at Lesikvøldið er hugnaligt og nakað, vit síggja fram til og gleða okkum til hvørt ár.

Og eina ferð, tá eg var til arbeiðis á Fiskavirking í Gøtu, fekk eg hetta hugskotið um at byggja víðari upp á fyrsta morðið í bókunum, sum verður framt á Støðlafjalli. Tað gingu tó nógv ár, áðrenn eg treiv í aftur hetta hugskotið.

Hetta illveðurskvøldið verður lisið úr Dagbók hjá Peri í Rituvík um niðursetufólkini í Rituvík. Katrin lesur, sum vant, og hinar sita sum í andakt. Av og brýtur onkur av við eini viðmerking til okkurt navn, sum hon kennist við, og onkur minnist onkra hending. Annars hoyrist bert glintið frá stokkunum.

Tað eru nógvir fyrimunir við at lesa fyri børnunum. Nærvera, málmenning, orðfeingi, lesigleði og evnini at síggja heimin úr ymsum sjónarhornum. Her fært tú seks góðar orsøkir til at lesa fyri tínum smáu og stóru børnum.

Tóra og Sigga og Sára er dømi um góða samrøðubók ætlað børnum í aldrinum 3-6 ár. Í vegleiðingini eru góð ráð um, hvussu tú kanst fáa eina góða lesiløtu saman við børnunum. Hesi hugskotini og hátturin at lesa uppá kann nýtast í nógvum øðrum bókum, og hetta er bara íblástur til, hvussu vit kunnu lesa við børnum.

Í nýggjasta Bókabrell viðmæla bókavørðirnir í Bókasavninum við Løkin níggju ymiskar bøkur og filmar, ið kunnu lánast ella stroymast umvegis føroysku bókasøvnini. Fá íblástur til inniligar, stuttligar og læruríkar upplivingar til eygu og oyru.

Óansæð hvørji lesimál, tú hevur fyri summarið, vilja vit vera við til at gera lesingina stuttliga. Við lesibingoplátuni fært tú íblástur til 16 góðar lesiløtur, og tú ert samstundis við í lutakastinum um trý gávukort frá føroysku bókahandlunum.

Í heyst verður møguleiki at vera við í bókaklubba á Argjahamri. Tá bjóðar skúlin næmingum og vaksnum at lesa saman í bókaklubba.

Føroyar lesa skipar í vetur fyri kapping um besta lesiátakið. Kappingin hevur til endamáls at fáa næmingarnar at lesa meira og at leggja lunnar undir góðar lesivanar. Kappingin er fyri dagstovnar, fólkaskúlar og miðnámsskúlar og vinnandi hugskotini vinna 5.000 kr. hvør.

Familjur koma í øllum støddum og skapum, og tað er ikki altíð ein dansur á rósum, tá pláss skal gerast fyri nýggjum familjulimum – hvørki teimum, sum koma úr búkinum á mammuni ella teimum, sum fylgja við nýggja sjeikinum hjá mammu. Vit hava funnið 5 fittar, vakrar og stuttligar bøkur um at gerast systkin.

- Samfelagið í bókini finst ikki longur, men kærleikssøgan rørir tey. Bókin viðgerð evni, sum allar tíðir eru viðkomandi fyri ung so sum ungdómslív, vinalag, uppreistur móti foreldrunum o.a.

Summarbókin: Hesar genturnar hava tað ikki altíð so lætt, tí tær eru ikki til at steðga, tá tær hava sett sær eitthvørt fyri. Og tað er ikki altíð so lætt hjá øðrum at skilja.

Eg haldi tað vera umráðandi at pápar lesa við børnunum heima. Tað eru nógvir dreingir, ið síggja upp til pápa sín, og tey flestu børnini elska søgur. Tí haldi eg, at tað hevði verið gott hjá pápum at lisið fyri børnunum.

 Arbeiðstilfarið til bøkurnar leggur upp til samrøður og kreativar uppgávur og kann setast saman eftir tørvinum á hjá læraranum, námsfrøðinginum ella foreldrunum. Bert hugflogið setir markið.

- At lesa upp fyri næmingunum er nakað, sum heilt víst riggar. Eisini í eitt nú 8. flokki. Tað gevur nakað fyri samlaðu upplivingina at lesa eina søgu upp fyri flokkinum, og so at steðga á við tey støðini, har okkurt er viðkomandi at tosa um. Tað kann føra til góðar og spennandi samrøður í flokkinum.

Í Japan skrivar mann øðrvísi enn í vesturheiminum. Mann skrivar frá høgru síðu til vinstru og ikki frá vinstru til høgru, sum vit gera. Tí lesur tú eisini manga-teknirøðir aftureftir – t.e. at tú byrjar á tí, sum vit halda vera baksíðan.

Fá tær til vana at lesa onkra løtu á degnum, sum passar tær væl. Nógvum dámar at lesa áðrenn songartíð, men tað kann eisini vera ein fyrimunur at byrja dagin við at lesa. At lesa 10 minuttir saman við dagsins fyrsta kaffimunni kann vera júst tann andaktin, sum tær tørvar fyri at fáa eina góða byrjan uppá dagin.

3. mars er altjóða náttúrudagur og eitt gott høvi til at taka fatur í eina bók um náttúru. Í Bókaslúkinum finst hópin av tilfari á føroyskum um náttúru, sum egna seg væl til at arbeiða við í skúla og á dagstovni.

Norðurlendska bókmentavikan verður 10.-16 november. Tá tendra vit kertuljós og njóta eina løtu við upplestri við sólarris ella í skýmingini. Evnið í ár er samanhald í Norðurlondum, og vit lesa Ein ketta, ein hundur og ein mús eftir Bárð Oskarsson og Andvekur eftir Jon Fosse.

- Vinmenninir og eg hava ein bókaklubba, so eg fari at lesa 1984 eftir George Orwell, sum er á skránni í bókaklubbanum. Í fjør lósu vit Animal Farm eftir Orwell, og hana dámdi mær væl – hon var áhugaverd, stuttlig og syrgilig at lesa – snúði seg um djór á einum bóndagarði, sum gera uppreistur móti menniskjum, men enda við at líkjast teimum til síðst.

Bókaklubbin er eitt gott dømi um, hvussu lesiátak og rithøvundavitjan kunnu sameinast. Bókaklubbin á Argjahamri er fyri næmingin og ein vaksnan í familjuni.

Og vit fingu veruliga nógv ymisk átøk sendandi við øllum frá bókaormum til skipaðan upplestur fyri øðrum børnum og næmingum, jólakalendarar, stafettir, foreldratiltøk, sjónleikir - nóg mikið til at staðfesta, at føroysk børn og ung eru í góðum hondum við so dugnaligum lærarum og námsfrøðingum at leggja teimum lag á við lesingini í gerandisdegnum.

Seinastu vikurnar hava næmingarnir á Listabreytini klipt, klistrað, teknað og málað ymiskt úr bókini. Serliga hava tey arbeitt við støddarmuni, sum er berandi evnið í bókini. Eitt nú hava tey gjørt sopparnar úr klistribandi bæði í mans- og pinkulingastødd, baðikarið hjá Dilluni, rúmdarrakettina og húsini hjá Mumbomammuni og Baba Jaga.

"Einaferð var tað …". Soleiðis byrja mong av teimum ótrúligu ævintýrunum, sum vit øll kenna og dáma. Søgusøvn við 5, 10, 15 søgum ella fleiri savnað í eini bók spara tær bæði pengar og pláss á bókahillini. Og so innihalda tey ofta bert tær allarbestu, klassisku søgurnar, sum fleiri ættarlið hava lisið, hoyrt og elskað.

„Eg fái ikki lært nakran nakað. Men eg kann fáa teg at hugsa.” Við hesum orðum minnir Sokrates okkum á týdningin av at undrast og vera forvitin um lívið og deyðan og alt, sum er ímillum.

Kom og royn tína vitan um móðurmálið! Fríggjadagin klokkan 12 fara vit at spæla Kahoot um, hvør veit mest um móðurmálið.

Myndir og orð í samspæli er gott grundarlag fyri øðrvísi floksprátum, kreativum bólkauppgávum ella til øðrvísi vinklar til ymsu lærugreinarnar í skúlanum. Eisini fyri tey minstu eru myndabøkurnar góðar at hava við hondina.

Tá ein lesibólkur eydnast væl, er lesibólkurin eitt opið rúm fyri kjak um bókmentir. Kjak og samrøður um bókmentir eru við til at víðka okkara fatan av eini bók ella einum evni, har hvør lesari kemur við sínum íkasti til evnið. 

vist var lívið fátækt, var her eingin pennur
okkum orð og bøkur ella kvæði gav
jú, vist var lívið syrgiligt, var her bara sjónvarp
sigling um andans víða úthav

Eg kann eisini finna uppá at taka eina grafiska bók ella eitt yrkingasavn upp. Eg skal hava eina kenslu av, at tað er ein seriøsur rithøvundur og eitt forlag, ið hevur lagt neyðugu orkuna í at fáa bókina góða. Og so skal søgan hava nakað uppá hjarta.

At halda heilan í gongd er líka týdningarmikið sum at venja einhvønn annan vødda í kroppinum. Tí er gott at gera venjingar fyri heilan við eitt nú at loysa krossorðagátur, Sudoku, spæla spøl - ella at lesa eina bók.